Waar rook is, is vuur. Rook verspreidt zich sneller dan vuur, en is daarom meestal het eerste wat opgemerkt wordt. Om snel ‘gealarmeerd’ te worden, kan je op verschillende plaatsen in je lokaal een rookmelder voorzien. Bij het detecteren van teveel rook geeft het toestel een scherp geluidssignaal. Je plaatst best minstens één rookmelder op elk niveau van het gebouw. Omdat rook stijgt, bevestig je de rookmelder aan het plafond, best in het midden van de gang of ruimte, op minstens een halve meter afstand van de wand. Rookmelders die je in een gang plaatst, hang je best op een plek waar de meeste deuren van (slaap)ruimtes samenkomen. Hang rookmelders niet op plaatsen waar tocht is, bijvoorbeeld vlakbij roosters voor ventilatie of luchtverwarming. Hang rookmelders ook niet waar het veel warmer is dan de rest van de ruimte, zoals boven een radiator of een ander verwarmingstoestel. Vermijd ook plekken waar waterdampen of dampen van bakken en braden kunnen hangen, zoals dichtbij de deur van een douche/badkamer of keuken.
Er zijn verschillende soorten rookmelders. De meest professionele (en dus ook duurdere) zijn aangesloten op een alarmsysteem en het elektriciteitsnetwerk. Voor de meeste jeugdwerkorganisaties zijn autonome rookmelders meer aangewezen, omwille van hun lage kostprijs en eenvoudige plaatsing. Deze autonome rookmelders werken op een batterij. Je moet maandelijks (!) de werking van deze batterij testen. Daarom zijn deze rookmelders uitgerust met een knop om de werking van de melder en de batterij te testen. Een rookmelder zendt een onderbroken geluidssignaal uit wanneer de batterij vervangen moet worden. De batterijen van vele rookmelders gaan maar één jaar mee, maar ondertussen bestaan er al rookmelders waarin batterijen zitten met een levensduur van 5 jaar.
Er bestaan ook autonome rookmelders op batterijen die je via een eenvoudig kabeltje toch met elkaar kunt verbinden zodat een melding van rook op verschillende plekken in het gebouw mogelijk is.
Jaarlijks dien je een rookmelder ook af te stoffen om een goede werking te garanderen. Dit doe je best met een stofzuiger.
Om met zekerheid te weten of de rookmelder die je koopt voldoet aan de geldende normen, koop je er best eentje met het BOSEC-certificatieteken en met een zo lang mogelijke garantie.